Panik atak ne kadar sürer?
Panik ataklar genellikle 10-20 dakika sürer ve semptomlar 30 dakika içinde kendiliğinden geriler. Atağın tehlikeli hissettirmesine karşın sona ermeden kalmaz; bu bilgiyi aklınızda tutmak atağı kısaltmaya yardımcı olabilir.
Kaygı & Tükenmişlik
7 dakika okuma
Panik Atak mı Geçiriyorsunuz? Belirtiler, Nedenler ve Ne Yapmalısınız
Kalp çarpıntısı, nefes darlığı, ölüm korkusu — panik ataklar son derece gerçek ve yoğun hissettirse de hayatı tehdit etmez. Neler olduğunu anlamak ilk adımdır.
Panik atak nedir?
Panik atak, ani başlayan ve birkaç dakika ile yarım saat arasında süren yoğun korku ya da rahatsızlık ataklarıdır. Çoğunlukla belirgin bir tetikleyici olmaksızın ortaya çıkar; alışveriş merkezinde, arabada, hatta uyku sırasında bile yaşanabilir.
Beyin, gerçek olmayan bir tehlike sinyali alarak "savaş ya da kaç" tepkisini harekete geçirir. Bu nedenle yaşanan fiziksel belirtiler son derece gerçektir; ancak tıbbi açıdan tehlike oluşturmaz.
Yaygınlık
Dünya nüfusunun yaklaşık %11'i hayatının bir döneminde en az bir panik atak yaşar. Panik bozukluğu ise yetişkinlerin yaklaşık %2–3'ünü etkiler ve kadınlarda iki kat daha sık görülür. (APA, 2022)
Panik atak belirtileri nelerdir?
DSM-5 tanı kriterlerine göre aşağıdaki belirtilerden en az dördü ani olarak ortaya çıkmalı ve birkaç dakika içinde zirveye ulaşmalıdır:
Fiziksel
- • Hızlı ya da güçlü kalp atışı (çarpıntı)
- • Nefes darlığı veya boğulma hissi
- • Göğüs ağrısı veya baskı
- • Titreme veya titreyip üşüme
- • Terleme, ateş basması
- • Bulantı veya mide rahatsızlığı
- • Baş dönmesi, sersemlik
- • Uyuşma ya da karıncalanma
Psikolojik
- • Kontrolü kaybetme ya da "delirme" korkusu
- • Ölüm korkusu
- • Gerçekdışılık hissi (derealizasyon)
- • Kendinden kopma hissi (depersonalizasyon)
Panik atak ile panik bozukluğu arasındaki fark
Tek bir panik atak yaşamak, panik bozukluğu anlamına gelmez. Panik bozukluğundan söz edebilmek için:
Beklenmedik, tekrarlayan panik ataklar yaşanmalıdır.
Atakların ardından en az bir ay süren yeni atak beklentisi ya da kaçınma davranışı görülmelidir.
Bu durum günlük yaşamı, işi veya sosyal ilişkileri olumsuz etkilemelidir.
Neden olur?
Panik atakların tek bir nedeni yoktur. Genellikle birden fazla etken bir arada rol oynar:
Biyolojik etkenler
Amigdalanın aşırı hassasiyeti, noradrenalin ve serotonin dengesizliği, genetik yatkınlık panik ataklara zemin hazırlayabilir.
Psikolojik etkenler
Yüksek kaygı düzeyi, kontrol ihtiyacı, geçmiş travmatik deneyimler ve olumsuz düşünce kalıpları sıklıkla eşlik eder.
Yaşam stresörleri
İş kaybı, ilişki sorunları, sağlık endişeleri, büyük yaşam değişiklikleri ve kronik stres tetikleyici olabilir.
Madde ve ilaç etkileri
Aşırı kafein, nikotin yoksunluğu ve bazı ilaçların yan etkileri de panik atakları tetikleyebilir.
Panik atak anında ne yapmalısınız?
Atak sırasında yapabilecekleriniz semptomu kesmeyebilir; ancak yoğunluğunu azaltır ve atağın daha kısa sürmesine yardımcı olur.
1
Diyafram nefesi alın
4 sayarak burundan nefes alın, 2 saniye tutun, 6 sayarak ağızdan verin. Yavaş nefes, sinir sistemini sakinleştirir ve hiperventilasyonu keser.
2
5-4-3-2-1 tekniğini uygulayın
5 şey görün, 4 şeye dokunun, 3 şey duyun, 2 şey koklayın, 1 şey tadın. Bu duyusal egzersiz sizi "şu an"a çeker ve gerçekdışılık hissini azaltır.
3
Kendinize "bu geçecek" deyin
Panik ataklar ortalama 10–20 dakika içinde zirveye ulaşır ve sonra azalır. Tehlikede olmadığınızı hatırlatmak kaçınma döngüsünü kırar.
4
Ortamdan kaçmayın
Kaçmak kısa vadede rahatlama sağlar; ancak uzun vadede o yere duyduğunuz korku güçlenir. Mümkünse olduğunuz yerde kalarak atağın geçmesini bekleyin.
Ne zaman uzman görmelisiniz?
Ayda birden fazla panik atak yaşıyorsanız, atak korkusuyla bazı yerlerden kaçınmaya başladıysanız ya da günlük işlevselliğiniz bozulduysa bir ruh sağlığı uzmanına başvurmanız önerilir. Panik bozukluğu, Bilişsel Davranışçı Terapi ile yüksek başarı oranıyla tedavi edilebilir bir durumdur.
Sıkça Sorulan Sorular
Panik atak öldürür mü?
Hayır. Panik atak son derece rahatsız edici olsa da fiziksel olarak tehlikeli değildir. Kalp çarpıntısı, nefes darlığı ve uyuşma gibi belirtiler adrenalin artışından kaynaklanır; kalp krizi değil, bedenin tehdit moduna geçmesidir.
Panik atak ile kalp krizi nasıl ayırt edilir?
Panik atakta belirtiler genellikle dakikalar içinde zirveye ulaşıp geriler; kalp krizinde ise göğüs ağrısı sol kola yayılabilir ve dinlenmekle geçmez. İlk atakta medikal değerlendirme yaptırmak önemlidir.
Panik bozukluk nedir?
Tekrarlayan panik ataklar ve 'yeniden olacak mı?' kaygısıyla yaşam kalitesinin belirgin biçimde bozulması panik bozukluğu olarak tanımlanır. Terapi ile panik bozuklukta çok iyi sonuçlar alınmaktadır.