Kaygı, hayatın bir parçasıdır. Ancak günlük işlevselliğinizi bozacak düzeye ulaştığında "kaygı bozukluğu"ndan söz edebiliriz.
Sınav öncesi gerginlik, önemli bir konuşma yapmadan önce heyecan, ya da tehlikeli bir durumla karşılaştığınızda yaşanan korku — bunların hepsi kaygının normal ve sağlıklı biçimleridir. Bu tür kaygı, bizi harekete geçirir ve korur.
Kaygı bozukluğu ise farklıdır: Gerçek bir tehdit olmaksızın veya tehditten çok daha orantısız bir şiddette ortaya çıkan, günlük yaşamı, ilişkileri ve iş/okul performansını olumsuz etkileyen kronik bir kaygı durumudur.
Bilinç: Yaygınlık
Dünya genelinde yaklaşık 284 milyon kişi kaygı bozukluğuyla yaşamaktadır. Bu, kaygıyı küresel ölçekte en yaygın ruh sağlığı sorunu yapar. (WHO, 2019)
Birden fazla alanda aşırı ve kontrol edilemeyen endişe. En az 6 ay sürer. İş, sağlık, aile, para gibi konularda süregelen kaygı.
Ani, yoğun korku atakları (panik atak). Çarpıntı, nefes darlığı, ölüm korkusu ile karakterize. Tekrarlayan panik ataklardan oluşur.
Sosyal ortamlarda yargılanma, küçük düşme veya utanma korkusu. Sosyal durumlardan kaçınmaya ve izolasyona yol açabilir.
Belirli nesne veya durumlardan (yükseklik, kapalı alan, uçmak, örümcek vb.) orantısız korku.
Belirtiler duygusal, bilişsel ve fiziksel olarak gruplandırılabilir:
Duygusal
Bilişsel
Fiziksel
Kaygı bozuklukları, uygun tedaviyle büyük ölçüde yönetilebilir. Kanıta dayalı başlıca yaklaşımlar:
Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT)
Kaygıyı besleyen düşünce kalıplarını tanıyıp değiştirmeye odaklanır. Kaygı bozuklukları için en güçlü kanıta sahip terapi yöntemidir.
EMDR
Özellikle travmatik deneyimlerden kaynaklanan kaygı için etkili.
Mindfulness Temelli Yaklaşımlar
Şimdiki anda kalmayı öğrenerek kaygı döngüsünü kırar.
Ne zaman yardım almalısınız?
Kaygınız işinizi, ilişkilerinizi veya günlük işlevselliğinizi olumsuz etkiliyorsa; kaçınma davranışları geliştirdiyseniz veya uyku sorunları yaşıyorsanız bir uzmanla görüşmeniz önerilir.
Genetik yatkınlık, uzun süreli stres, travmatik deneyimler ve öğrenilmiş düşünce kalıpları kaygı bozukluğunun başlıca nedenleri arasındadır. Beynin tehdit algılama sisteminin (amigdala) aşırı aktif olması da fizyolojik bir rol oynar.
Kaygı bozukluğu, doğru tedaviyle büyük ölçüde kontrol altına alınabilir ve semptomlar belirgin şekilde azalabilir. Bilişsel Davranışçı Terapi ve gerektiğinde ilaç tedavisi en kanıta dayalı yaklaşımlar arasındadır.
Zaman zaman endişelenmek normaldir; ancak kontrol edilemeyen, her konuya yayılan ve altı aydan uzun süren endişe Yaygın Anksiyete Bozukluğu'na işaret edebilir. Günlük yaşamı sekteye uğratıyorsa profesyonel değerlendirme önerilir.
Evet. Çarpıntı, nefes darlığı, kas gerginliği, baş dönmesi, terleme ve mide sorunları kaygının sık görülen fiziksel belirtilerindendir. Bu nedenle önce tıbbi muayeneyle organik bir neden dışlanması önemlidir.